Ogólnopolski Dzień Szczepień
Polonia Palace Hotel
Aleje Jerozolimskie 45,
00-692 Warszawa
- miejsce spotkania -
Posiedzenie Komitetu Naukowego ds. Szczepień Przeciw Pneumokokom
Temat debaty
Wpływ szczepień PCV13 i PCV10 na występowanie chorób pneumokokowych po ich wprowadzeniu do Narodowych Programów Szczepień
25 czerwiec 2018
Udział w debacie wzięli:
Prof. Ron Dagan - główny wykładowca oraz moderator konferencji
Prof. Ron Dagan jest profesorem pediatrii i chorób zakaźnych na Uniwersytecie Ben-Guriona z Negev i Uniwersytecie Soroka w Beer-Sheva, Izrael. Jest wieloletnim ekspertem WHO, byłym prezydentem Światowego Towarzystwa Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego (WSPID) oraz prezydentem Europejskiego Towarzystwa Chorób Zakaźnych (ESPID). Od kilku lat przewodniczy Komitetowi Doradczemu ds Zakażeń Pneumokokowych przy Ministrze Zdrowia, Izrael
Pozostali uczestnicy:

Prof. Teresa Jackowska - Krajowy konsultant z dziedziny pediatrii, Klinika Pediatrii Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Szpital Bielański

Prof. Ewa Bernatowska - v-ce przewodnicząca Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia, Klinika Immunologii, Instytut "Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka"

Prof. Anna Skoczyńska - Zakład Epidemiologii i Mikrobiologii Klinicznej, Narodowego Instytut Leków w Warszawie, Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN)

Dr hab. n med. Ernest Kuchar - przewodniczący Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, Klinika Pediatrii i Oddział Obserwacyjny, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Prof. Jacek Wysocki - Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej, Poznański Uniwersytet Medyczny

Prof. Leszek Szenborn - Klinika Chorób Zakaźnych, Wrocławski Uniwersytet Medyczny

Dr hab. n. med. Maciej Niewada - Agencja HealthQuest, Warszawa

Dr n med. Hanna Czajka - Poradnia Szczepień Ochronnych, Kraków
Podsumowanie
Szczepienia ochronne przeciw pneumokokom są obecnie priorytetem zdrowotnym każdego kraju i winny zapewniać jak najszerszą ochronę przed Inwazyjną Choroba Pneumokokową (IChP), zabezpieczać przed nieinwazyjnymi chorobami pneumokokowymi jak również chronić przed serotypami opornymi na antybiotyki chroniąc całą populacje danego kraju niezaleznie od wieku. W styczniu 2017 r. wprowadzono w Polsce powszechne obowiązkowe szczepienia ochronne przeciw pneumokokom dzieci do 2. roku życia szczepionką PCV10.

Prof. Anna Skoczyńska przedstawiła podsumowanie potwierdzonych zachorowań na IChP u pacjentów z calej Polski zgłaszanych do Krajowego Ośrodka Referencyjnego ds. Diagnostyki Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN) (www.koroun.edu.pl). Dane KOROUN potwierdzają każdego roku zwiekszającą sie liczbę zgłaszanych zachorowań na IChP.

Po roku stosowania szczepionki PCV10 w programie powszechnych szczepień obowiązkowych przeciw pneumokokom u dzieci do lat 2, zaobserwowano wzrost zachorowań wywołanych serotypem 3 w całej populacji, wzrost ten szczególnie widoczny jest u osób 65+. W populacji dzieci do 2 roku życia wystapiły pojedyńcze zachorowania wywołane przez serotyp 19A, którego podobnie jak serotypu 3 nie zawiera szczepionka PCV10. Na przestrzeni ostatnich 5 lat szczepionka PCV13 daje wyższe niż szczepionka PCV10 o ok. 20 % pokrycie serotypów odpowiedzialnych za IChP, wynika to z dodatkowych serotypów zawartych w szczepionce PCV13: 3, 6A i 19A. Dobrą informacją jest fakt, że w 2017 roku nie zanotowano przypadków zgonów z powodu inwazyjnej choroby pneumokokowej w grupie od 0 do 24 roku życia. Należy jednak pamiętać, że zakażenia wywoływane przez Streptococcus pneumoniae są w dalszym ciągu główną przyczyną zachorowalności w Polsce, a w 2017 roku współczynnik śmiertelności związany z IChPu osób 65+wynosił 39,7%. Pomimo niedoszacowania, wynikajacego z ciągle niewystarczającej zgłaszalności - IChP stanowi nadal poważny problem zdrowotny. Wśród szczepów w grupie osób starszych obserwuje się największą liczbę zgonów w przebiegu zapaleń płuc z bakteriemią, gdzie serotyp 3 jest najczęstszą przyczyną zgonu. Serotyp 19A jest najbardziej zjadliwy wśród serotypów i jako jedyny wykazuje 80% wielolekooporność. Wysoka oporność na antybiotyki, szczególnie szczepów wywołujących zakażenia u dzieci stanowi poważny problem terapeutyczny.

Prof. Ron Dagan szeroko i wnikliwie omówił różnice miedzy szczepionkami PCV10 i PCV13. Obie szczepionki mają niewątpliwy wpływ na zmniejszenie występowania chorób pneumokokowych oraz w różny sposób na nosicielstwo pneumokoków w zakresie serotypów w nich zawartych. Najnowsze publikacje, oparte na wiarygodnych badaniach dowodzą po raz kolejny, że szczepionka PCV10 w porównaniu do PCV13 stosowana w narodowych programach szczepień zapewnia istotnie niższą protekcje przed zakażeniami wywołanymi serotypem 19A, nie zapewnia również ochrony przed inwazyjnymi zakażeniami wywołanymi przez serotyp 6A. Szczepienie PCV13 związane jest z wyższymi poziomami funkcyjnych przeciwciał oraz komórek pamięci typu B dla większości serotypów zawartych w PCV13 niż szczepienka PCV10. Podkreśla to nie tylko szersze działanie PCV13 w ochronie przed IChP, ale także większy potencjał immunogenny tej szczepionki.

Wysoka immunogenność szczepionki PCV13 wiąże się ściśle ze zmniejszeniem nosicielstwa bakterii, ma istotny wpływ na redukcje transmisji pneumokoków oraz pośredni wpływa na nie szczepioną populacje, czyli wytwarza się odporność zbiorowiskowa – nie chorują przede wszystkim osoby starsze. Odporność krzyżowa przeciw serotypowi 19A w przypadku szczepień PCV10 jest notowana, jednak nigdy w odniesieniu do nosicielstwa i odporności śluzówkowej w chorobach dróg oddechowych, co przekłada się na brak efektywności klinicznej. Nie obserwuje się odporności krzyżowej w odniesieniu do serotypu 6C, w przeciwieństwie do wysokiej protekcji krzyżowej indukowanej szczepieniem PCV13. W przypadku PCV13 ma to istotny wpływ nie tylko na nosicielstwo, ale także na występowanie IChP wywołanej serotypem 6C.

Prof. Ron Dagan zwrócił uwagę na dezinformację dotyczącą obu szczepionek obecnej nie tylko w obszarze mediów publicznych, ale także doniesień w mniej renomowanych czasopismach naukowych. Ta dezinformacja polegająca m.in. na określeniu, że szczepionka PCV13 i PCV10 są w równym stopniu skuteczne. Przegląd dostępnych badań dowodzi, że znacząco wyższy spadek IChP i jeszcze bardziej wyraźniejsza redukcja wszystkich chorób wywołanych przez pneumokoki i to we wszystkich grupach wiekowych występuje wtedy, gdy w programie szczepień ochronnych stosowana jest szczepionka PCV13 a nie PCV10.

Dr hab. n. med. Maciej Niewada dokonał analizy farmako – ekonomicznej, która wykazała potencjalny wpływ zamiany PCV10 na PCV13 w polskim kalendarzu szczepień w kontekście obrazu klinicznego i zmian ekonomicznych. Miedzy innymi zwrócił uwagę na fakt, że PCV13, która wg International Vaccine Access Center stosowana jest w 104 krajach, oferuje najszerszy zakres ochrony, a szczepionka PCV10 stosowana w 31 państwach zawiera o 3 serotypy mniej. W 2017 roku przewidywane pokrycie szczepionkowe w całej Polsce wyniosło 36% dla PCV10 oraz 66% dla PCV13, a przewidywane pokrycie szczepionkowe dla serotypów, które były przyczyną zgonów w Polsce w wynosi 30% dla PCV10 oraz 68% dla PCV13. Szacunkowe dane z Anglii i Walii w ciągu 11 lat powszechnych szczepień PCV13 wykazały, że zapobiegnięto ponad 38 tyś zachorowań na IChP, z czego ponad 9 tyś. u dzieci do 15 roku życia oraz prawie 30 tyś u osób dorosłych.


Kryteria jakościowe wyboru szczepionki przeciw pneumokokom do Programu Szczepień Ochronnych u dzieci do 2 roku życia w Polsce

Kryterium wyboru szczepionki przeciw pneumokokom do Narodowego Programu Szczepień Ochronnych prawie wszystkich krajach oparte jest wyłącznie w oparciu o właściwości szczepionki. Bierze się tu pod uwagę jak najszersze pokrycie szczepów odpowiedzialnych za IChP oraz korzyści zdrowotne dla całej populacji.
W Polsce wybór szczepionki w przetargu to w 40% jej jakość a w 60% cena.
Wśród kryteriów oceny jakości nie są ujęte korzyści wynikające ze szczepień całej populacji (odporność zbiorowiskowa). Wg danych KOROUN, obecnie zaobserwowano niepokojący fakt - wzrostu IChP u osób 65+ z 4,76/100 000 w 2016 do 6,55/100 000 w 2017. Wzrost ten wskazuje na istotne znaczenie szczepionki PCV13, która zawiera serotyp 3, szczególnie że procent zakażeń serotypem 3 znacząco wyprzedza pozostałe serotypy odpowiedzialne za IChP, i to we wszystkich grupach wiekowych. W krajach, gdzie od lat jest stosowane szczepienie PCV13 obserwuje się istotną redukcje ICHP nawet do 25% we wszystkich grupach wiekowych już po 3 latach po wprowadzeniu powszechnego szczepienia. W Polsce istnieje, również obawa wzrostu liczby przypadków IChP wywołanych wieloantybiotykoopornym serotypm 19A, podobnie jak ma miejsce w Finlandii, gdzie stosowana jest od lat szczepionka PCV10.

Na początku procesu decyzyjnego o wyborze szczepionki do programu szczepień, powinna decydować świadomość konieczności jej wprowadzenia, a więc dane oparte na analizie zachorowań na IChP, następnie pokrycia serotypów bakterii Streptococcus pneumoniae, różnic w oporności na antybiotyki poszczególnych serotypów oraz wpływ jaki wybrana szczepionka może mieć na występowanie zakażeń pneumokokowych w całej populacji. Wszystkie te informacje od 2005 roku raportowane są przez KOROUN. Ostateczny wybór szczepionki do narodowego programu szczepień ochronnych powinien uwzględniać ww parametry oceny, a zmiana produktu, z czym się obecnie spotykamy w niektórych krajach nie powinna mieć miejsca wcześniej niż jeden lub więcej z ww czynników ulegnie zmianie. Jednak w Polsce nie przeważają kryteria jakościowe a cena szczepionki, która stanowi 60% przyjętego kryterium wyboru szczepionki w przetargu.
Partnerzy